Je voedt je kind gezond en daar hoort ook melk bij. Of toch niet? Recent onderzoek toont aan dat kinderen na de babytijd helemaal geen melk hoeven te drinken. Het is zelfs slecht voor de gezondheid. Van jou, van je kind, maar ook die van de koe. Die betaalt namelijk een hoge prijs.

Ook zo genoten van de dansende koeien die afgelopen weekend voor het eerst dit jaar in de wei werden losgelaten? Ziet er supergezellig uit, je wordt er helemaal blij van. Maarruh… waar zijn de kalfjes? Bij alle weidegangen die ik meemaakte, heb ik nog nooit een kalf gezien. In de wei trouwens ook niet. Terwijl er elk jaar een kalf wordt geboren, omdat de koe anders geen melk geeft.

Boekenwurm 1

Iglo

Totdat ik begin april met mijn zoontje door de weilanden rond Utrecht fietste. De koeien stonden nog binnen, maar voor een afgelegen boerderij zag ik een kalf. Het stond alleen. In een iglo, zo’n grijs plastic hutje met een hekje erom.

Ik stopte en het kalf zoog aan mijn hand. In het hokje van anderhalve vierkante meter lag wat stro met dunne poep. De ruimte om het hok was even groot als binnenin. In de schuur hoorde ik loeien, het eenzame kalf loeide terug. Ik fietste verder, met een rotgevoel – ik ben gek op dieren. Waarom stond dat kalf daar alleen, zonder moeder, zonder andere kalfjes?

Een dag later besloot ik het de boer te vragen en reed opnieuw naar de boerderij. De boer vertelde over ziektes en opbrengst, het was duurder het kalf bij de moeder te laten. Bovendien, zo zei hij, zouden moeder en kind aan elkaar gehecht raken en zou het later alleen maar lastiger zijn koe en kalf van elkaar te scheiden. Precies zoals het staat op de website de Milk Story van zuivelfabrikant FrieslandCampina.

Moedermelk

Ik zag het voor het eerst: een pasgeboren kalfje in een iglo. Naar mijn idee stonden kalfjes lekker te drinken bij hun moeder, maar dat bleek dus niet zo te zijn.

In Nederland zijn zo’n 4 miljoen stuks rundvee waarvan 1,5 miljoen melkkoeien. Koeienmelk is moedermelk. Om melk te geven, krijgt de koe elk jaar een kalf, via kunstmatige inseminatie (dus geen lol van de stier).

Volgens het rapport Giving Milk a Good Shake van de dierenwelzijnorganisatie Eyes on Animals worden in Nederland jaarlijks 1,5 miljoen kalveren geboren. 750.000 zijn stiertjes die na een jaar vetmesten naar de slacht gaan. Ook 250.000 vrouwelijke kalfjes gaan binnen een jaar naar de slacht. De rest wordt melkkoe.

Moederloos

Pasgeboren kalfjes worden op de meeste bedrijven na de geboorte direct bij de moeder weggehaald. Dit gebeurt om besmetting en overdracht van ziekten te voorkomen. Er is ook een economische reden, namelijk dat alle melk die het kalf drinkt, niet verkocht kan worden.

Uit het rapport Ongerief bij rundvee, varkens, pluimvee, nertsen en paarden, WUR (2011):

Het moederloos opfokken van kalveren is gangbaar en hierin is de afgelopen jaren nauwelijks verandering gekomen. Alleen op enkele biologische melkveebedrijven (familiekudde) en op bedrijven met zoogkoeien blijven de kalveren voor een langere periode bij de moeder.

Het kalf moet dus zo snel mogelijk weg bij zijn moeder vanuit economisch en hygiënisch oogpunt en om te voorkomen dat er bij latere scheiding meer stress ontstaat. Maar uit onderzoek blijkt dat scheiding na geboorte juist bijzonder stressvol is en dat een kalf dat langer bij zijn moeder blijft juist gezonder en productiever wordt.

Fysiek ongemak

Scheiding van koe en kalf is niet het enige ongemak dat melkkoeien ondervinden. In een uitzending die Radar maakte naar aanleiding van het bovengenoemde rapport van Eyes on Animals werden de problemen opgesomd: uierontsteking, tot 80% van de koeien heeft jaarlijks hoefaandoeningen door harde, gladde, bevuilde vloeren, tot 60% heeft last van melkziekte (na de bevalling wordt door de hoge melkproductie calcium aan haar lichaam onttrokken waardoor ze verzwakt).

De Universiteit Wageningen (WUR) noemt in het rapport Ongerief bij rundvee, varkens, pluimvee, nertsen en paarden vooral de huisvesting, scheiding kalf en koe en gebrek aan weidegang als belangrijkste problemen bij melkkoeien.

Gebrek aan beweging, gladde en/of harde vloeren, onvoldoende passeermogelijkheden en overbezetting van zowel ligplaatsen als vreetplaatsen. Het moederloos opfokken van kalveren is de regel, waarin de afgelopen jaren geen verandering gekomen is.

De meeste melkkoeien in Nederland worden gehouden in ligboxen. Volgens de WUR vormt dit een groot welzijnsprobleem in de melkveehouderij. Want deze ligboxen zijn nog wel te doen als de koeien een groot deel van de dag in het weideseizoen, dat een half jaar duurt, buiten komen. Maar het aantal koeien dat geen weidegang heeft, is toegenomen.

Vanwege bedrijfsvoering krijgt melkvee een steeds kortere periode van weidegang, zowel per dag als gedurende het jaar. Zeker bij een niet optimale stal betekent dit meer ongerief.

Tegenwoordig staat 24% van de koeien het jaarrond binnen. 300.000 koeien komen nooit buiten. Nu de melkquota is afgeschaft en boeren nòg meer koeien mogen houden, zouden dat er weleens meer kunnen worden.

Imago

Het imago van de melkveesector is beter dan de realiteit, zo erkende de sector in het rapport Weerbaar Vee, de probleemloze koe van Land- en Tuinbouworganisatie (NTO) en de Nederlandse Zuivelorganisatie (NZO).

Opiniepeilingen geven aan dat het imago van de melkveehouderij goed is. De vraag is of dat goede imago wat betreft diergezondheid wel voldoende strookt met de werkelijkheid….Het huidige systeem is sterk gericht op productieverhoging, efficiëntieverbetering en economische optimalisatie. Dierziekten en welzijnsstoornissen worden beschouwd als ongewenste, maar onvermijdelijke spin off. Ondanks grote inspanningen in onderzoek en praktijk is de gezondheid van het melkvee de laatste 20 jaar amper verbeterd.

Anno 2015 blijkt de situatie weinig veranderd.

Storm

Ik ben half april nog eens terug gegaan naar de boer. Het eenzame kalf langs de weg was weg, nu stonden er een stuk of acht iglo’s met kalveren in een groen weitje. De kalveren konden niet samen spelen, want elke iglo was omheind door gaas. Elk kalf had net zoveel buitenruimte als de iglo lang was.

Een paar weken eerder had het gestormd (eind maart, herinner je het je nog? Daken en bomen sneuvelden). Ongerust draaiend lag ik in mijn bed te denken aan het kalf. Dat hadden ze vast binnengehaald, bedacht ik me voordat ik in slaap viel. Ik had ongelijk, het kalf hadden ze buiten laten staan langs de kant van de weg. De iglo was weggewaaid, dus hadden ze die vastgebonden aan een boom. Maar de volgende ochtend bleek de iglo de andere kant op te zijn gewaaid. Het kalf had, net een week oud, in zijn eentje, zonder beschutting, langs de weg die vreselijke storm moeten doorstaan. Ik zag het voor me en vond het triest. Maar de boer niet. ‘Die kalfjes redden zich wel’, zei hij.

Familiekuddes

Eyes on animals vindt het tijd voor een nieuwe benadering van moeder en kalf. Gelukkig zijn sommige boeren het daarmee eens. In Nederland zijn er zo’n 30 melkveebedrijven , voornamelijk biologische, waar de kalfjes enkele weken tot maanden bij hun moeder blijven.

Met het project Familiekuddes onderzoekt de WUR of dit nu echt beter is voor het welzijn van koe en kalf en of het werkt. Want hoewel LTO-bestuurder Toon van Hoof daaraan twijfelt (‘De projecten hebben mij nog niet het inzicht gegeven dat kalfjes langer bij de koe beter is voor het welzijn en de gezondheid van de kalfjes’), blijkt uit onderzoek van de WUR:

De kalf bij de koe houden heeft grote voordelen voor het natuurlijk gedrag, sociale binding en voldoen aan de zuigbehoefte van het kalf.

Degenen die startten met het project Familiekuddes zijn in elk geval tevreden.

Daarnaast blijkt uit onderzoek van notabene de sector zelf, dat het zelfs beter is voor de gezondheid van het kalf. ‘Voor een goede opbouw van hun immuunapparaat zouden kalveren langer bij de moeder moeten lopen om zoveel mogelijk biest op te kunnen nemen’

Het Louis Bolkinstituut, internationaal kennisinstituut ter bevordering van écht duurzame landbouw, voeding en gezondheid, kwam tot de conclusie dat dit bedrijfsmatig ook prima kan. Er komen niet per se meer ziektes voor en kunstmelk kost bovendien ook geld. Het kalf bij de koe laten vereist wel investeringen in andere stallen die niet elke boer wil of kan doen.

Melk gezond?

Ik heb mijn twijfels over melk. Ook over boter, yoghurt en kaas – immers ook gemaakt van melk. Hebben we wel melk nodig? Jarenlang is ons voorgehouden dat we vooral veel melk moeten drinken om gezond te blijven en er is zelfs een Wereldmelkdag, maar hier en hier kun je lezen dat melk eigenlijk helemaal zo gezond niet is. Melk zou osteoporose, allergie en nierstenen veroorzaken. En zelfs hormonen bevatten die mogelijk kanker veroorzaken.

We kunnen prima zonder melk. Ook kinderen. Het feit dat velen steeds melk blijven drinken is eigenlijk een onnatuurlijk gebeuren. In de dierenwereld wordt gezoogd tot het jong drie maal het geboortegewicht heeft bereikt. Dit geldt ook voor de mens. Dat is bij de mens 1 jaar. Alle dieren groeien het beste op melk van hun eigen soort.

Wie dat wil, kan lekker eten en drinken zonder zuivel. In alle eerlijkheid, mij lukt het nog niet, maar ik hoop dat ik steeds vaker veganistisch eet. Om de smaak hoef je het niet te laten, er zijn heerlijke recepten zonder zuivel. Er is zelfs kaas zonder melk! Voor een kaasliefhebber als ik héél fijn.

Soorten melk

Wil je toch zuivel blijven eten en drinken? Let dan op de herkomst. Er bestaat helaas geen apart keurmerk voor boeren die het kalf bij de koe houden. Maar biologisch is ietsje beter voor het welzijn van de koe, hoewel ook hier bovengenoemde gezondheidsproblemen voorkomen. Bovendien scheiden ook de biologische boeren de kalfjes van hun moeders. Maar die zitten vervolgens minder lang in een eenlingbox. Maximaal twee weken tegenover maximaal acht weken bij een gangbare boerderij (zie schema pagina 8 van dit rapport van de Universiteit Wageningen). De koeien bij een bioboer hebben daarnaast meer ruimte in de stal en nooit gladde vloeren.

Een biologisch-dynamische boer – er zijn er nu 35 in Nederland – behandelt zijn koeien het beste: ze mogen hun hoorns houden, gaan meer naar buiten, hebben meer ruimte binnen, de kalfjes krijgen verse melk en mogen in de meeste gevallen enkele maanden bij de moeder blijven.

Het merk Demeter levert biologisch-dynamische (BD) melk en biologisch-dynamische boerderij de Zonnehoeve heeft sinds kort ook een eigen zuivelfabriek.

Biologisch en BD zijn wel wat duurder. Maar het is met melk net als met vlees, je betaalt wat meer, maar gebruikt vervolgens – om niet duurder uit te zijn – gewoon wat minder. Dat is niet alleen beter voor de dieren, maar ook voor het milieu.

Als laatste tip: laat je niet verleiden tot melk van de geit, want die gaat de koe achterna.

Hopelijk heb ik je geïnspireerd. Hoe sta jij hierin? En deel het vooral als je een lekker recept hebt!

Meer lezen? Lees dan deze blog van Rozemarijn van West of kijk eens op het Dierenwelzijnsweb.


5.483 views | Geschreven door eindredactie